د ښكلا د څښتن ستر رب په نامه چې ښكلا ته يې د ښكلا په وركولو خپل لويښت او ښايست ثبوت كړى دى.                                                                            د خوست ويب پاڼې ته په خيرراغلي!                             ويښ يو بيدار يو څه ويده خو نه يو             جزبې لرو په ژوندون كې  څه مړه خو نه يو

دهيتومنت(هلمند) تاريخي جغرا فيه

دا ځل به دتاريخي جغرافيې  درنو  مينه والو ته دسرليک په اړه هم څه نا څه معلومات ورکړو چي ((هيتومنت)) څه مانا ښندي اوددې نامه تاريخي مخينه  څومره ده.

داريايانوپه پخواني کتاب( اويستا) د (ونديداد) په لومړي څپرکي کښي چي دهغو شپاړسو ښو ځايو  نومونه اخيستل سوي چي خداى پيداکړي يوولسم يې هيتومنت (هلمند) دى چي داوسني هلمند لرغونى او پخوانى شکل دى او د (پرتمين) په مانا دى ١.

داويستا په متن کي دا ستاينه دسيند او سيمي دواړو لپاره راغلې او  د هلمند سيند يې يو ښکلى او سپېڅلى  اويستايي سيند بللى دى٢ ،دهلمند اوسنى  نوم په تاريخي جغرافيو کي په مختلفو نومونو راغلى چي څېړنه يې بېل بحث ته اړتيا لري او په را تلونکې کي به يې مينه والو ته وړاندي کړو.  .

د ‌هلمند تاريخي جغرافيه دنن په پرتله ډېره پراخه او غوړېدلې وه چي داوسني سيستان،زرنج،فراه،روزگان او غور ځيني سيمي هم پکښي راتلې او ټوله يو جغرافيا يي سيمه وه.

دلته هڅه سوې ده چي دهغو لرغونو ځايو ياد بيا تازه کړو اودرانه مينه وال ورڅخه خبر کړو چي له شاوخوا څلور زره کاله را په دې خوا يې يا خو نومونو په زاړه ډول پاته دي ،يا يې څه نا څه توپير کړى يا خو يې نومونه دوخت په تېرېدو پر ژبو بيخي په بل ډول اوښتي دي٣ .

 

                                                  ارياسپ (Aryasp)

 

ارياسپ د ارياسپي وگړو يو مشهور ښار ؤ چي ارياسپا (Aryaspa)  ،اري اسوه (Araswa)  چي د ښو اسونود سپرليو او څښتنانو په مانا ياد سوى دى.

 

دا ځاى يې د درنجيانا ،درنگيانا ،سيستان يا سجستان دولايت جز بللى چي دا ولايت اوس دزرنج (نيمروز) په نامه سره ياديږي .٤

 

خو يونانيانو چي کله د څلرمې ميلادي پېړۍ په شاوخوا کي دلته راغلل هغو داځاى يورگيتاى(Euergetae) ياد کړ، چي يورگيتاى دهلمند(هيرمند،هيتومنت،اتېمندر او ايتمندرروس) پرغاړه پروت دى.٥

 

کله چي هرات  دسکندر لاس ته  ولوېد نو دفراه له لارې يې پر زرنگ (سيستان) يرغل وکړ او د(٣٣٠ مېلادي پېړۍ) داکتوبر په ميا شت يې په سيستان کي دخپل لښکر لوى قومندان (فليوتاس) د پارمن يو زوى اوهم دخپل گارډ سردار(ديمتريوس) ، چي ځيني وېرېده ووژل او له هغه ځايه دختيځ په لور د ايتي ماندر(هلمند) د غاړي اورگيتي(گرمسېر) د نيولو له پاره چي (تيرې داس) يې حکمران ؤ، هغه هېواد يې  له اوريشيا) (Vreita  ،    ٦
   گدروزيه (بلوچستان) سره ونيو او د هغه ځاۍ پلاز مېنه چي ( ارياسپ) نومېده ونيو اوسکندر دهلمند دناوې څخه داراکوزي(ارغنداو) ناوې ته وﻻړ.

دا ښار گدروزې 

(Gadrosia) ( بلوچستان)  ته نژدې بلل سوۍ  چي بطلېمو يو لوى ښار ارى سواها(ارياسپ Aryasp ) بللى.٧ 

 نور هم سته


 

شريف الله دوست (سرواني)  لښکرگاه

اساسي برخه: تاریخ څه وایی

د خوست ویب پاڼې سندریزې برخې ته ښه راغلاست

خوست ویبپاڼه په فيسبوک کې خوښ يې کړئ

اسلام او مذهب

اسلام اودښځو حقوق !

by عبدالصمد .بهير

د إمام سرخسي ژوند

by ژباړن: سيف الإِسلام إِسلامي

لنډې کېسې

د انسان د ژوند کیسه ؟

by ذ بیح الله شریفې
یو نفر په زنګله کې رووان وو چی یو ناساپه زمري ورپسی مڼډی وهلی خو دا نفر مخکی وو او زمری شاته دواړو مڼډی وهلی هم داسی په…

غبرګون / لنډه کیسه

by خوشال کونړي مزاروال
د خوشال کونړي مزاروال لیکنه جوار څڼه بمبل دي. د جومې(جمعې) شپه ده. بختوره په کور کې د ناچارې ورځې یوازې پاتې ده. مور یې…

خبرتیاوي ,غونډي او پيغامونه

فروري 19, 2016 1769

په بلجیم کې د مشاعرې خبرتیا!

by jawed ahmadzai
فروري 19, 2016 1722

دفاتحې خبرتیا !

by jawed ahmadzai

میړاني دي چې یادیږي

فروري 19, 2016 1970

مرحوم ډاکټر عبدالوکیل‏

by Shah Hussain Khuramzai
میړنی دی چی یادیږی. په افغانستان کی داسی یو واقعی خدمتګار چی ساری به یی نه وی او د ملک هر وګړی او هری کورنی ته یی تر…

دخوست کتابتون

د شعرونو برخه کې نوي او تازه شوي شعرونه

فروري 19, 2016

د پرګنو ژبې

by سمیع الدین افغاني
فروري 19, 2016

د ژوند بهیر

by سمیع الدین افغاني
فروري 09, 2016

تسلي

by ارواښاد غني خان با با
فروري 09, 2016

ژوند خو تله دي

by ارواښاد غني خان با با

راپـورونـه او مـرکې

نومبر 30, 2015 2534

دښاغلي سميع الدين افغاني سره ادبي مرکه / دمرکې لمړ ۍ برخه.

by سميع الدين افغاني
زرلښت ډاډکام-کله اوڅنګه مو په شاعري پيل وکړکه لمړنی شعرمو په يادوي هغه هم مونږ سره شريک کړئ سميع الدين افغاني : ما له…

تاریخ څه وایی

مئي 19, 2013 6762

پښتانه د ولس پیژندني له نظره

by د ارواښاد ډاکتر کبیر ستوري
(د ارواښاد ډاکتر کبیر ستوري له ناچاپه لیکنو څخه) د لیکلو نیټه: فبروري ۱۹۷۳ پښتانه په افغانستان کښې تر ټولو ستره ولسي…