د ښكلا د څښتن ستر رب په نامه چې ښكلا ته يې د ښكلا په وركولو خپل لويښت او ښايست ثبوت كړى دى.                                                                            د خوست ويب پاڼې ته په خيرراغلي!                             ويښ يو بيدار يو څه ويده خو نه يو             جزبې لرو په ژوندون كې  څه مړه خو نه يو

د خوست پېژندنې لارښود / ۸ څپرکی

b_150_100_16777215_00_images_khost010.jpg

 

پنځم ــ د اړ دوړ دوره او د ارګ فتح: د افغانستان د خپلواکۍ د ترلاسه کولو وروسته په سیمه کې حالات ډېر خراب وو، سیمه د نویو بدلونونو په لور ښکاریده، انګریزان پدې وار خته وو چې امپراطوري یې د زوال په لور وه، په هند کې د انګریزانو پرضد بغاوتونه لا له مخکې پیل شوي وو. د امیر حبیب الله خان د واکمنۍ پرمهال په افغانستان کې د هند لنډ مهاله ازاد حکومت تاسیس شو، هغه وخت امیر د انګریزانو تر زیات تاثیر لاندې وو.[1]
د لومړۍ نړیوالې جګړې پرمهال امیر حبیب الله خان د انګریزانو په پلوۍ بې طرفي غوره کړي وه، خو د جګړې وروسته افغان واکمن بې امتیازه پاتې شو. هغه خوځښتونه چې لا د امیر حبیب الله خان د واکمنۍ پرمهال د انګریزانو پرضد د افغانستان په ځوان نسل کې پیل شوي وو، د امان الله خان په واک ته رسیدو سره لا وغوړیدل او تردې چې افغانستان یې خپلواک کړ. په سیمه کې د روسانو پراختیا اود افغان دولت سره د هغې نږدې والي انګریز سخت وارخطاء کړی وو، له همدې ځایه یې په ډېر صبر او خوصله سره د خپلو دسیسو او توطیو منظم پلان ترتیب کړ او ددغه پلان د تطبیق دنده یې دوو خپلو فعالو او خطرناکو مامورینو( سرفرانسیس همفریز په کابل کې د انګریز سفیر او روزکیپل د شمال لویدیځ صوبې اعلی کمشنر) ته وسپارله. امان الله خان په یو شمیر اصلاحاتو لاس پورې کړ، او اروپا ته یې اوږد سفر وکړ، د امان الله خان د سقوط لپاره انګریز خپل ټول امکانات په کار واچول.[2]
حبیب الله کلکانی چې هغه وخت په پاړه چنار کې د انګریزانو تر روزنې لاندې وو، ترڅنګ یې د نظام د سقوط لپاره په خوست کې ګوډ ملا ( ملا عبدالرشید) او د هغوی پلویانو ته د پروپاګند منظم پلان ورکړ، د امان الله خان پرضد یې په ولسونو کې ډېر زیات تخریبات وکړل او د امان الله خان پرضد په هیواد کې ډېر زیات مخالفتونه را اوچت شول، که څه هم هغه اصلاحات او ریفورمونه چې امان الله خان پیل کړي وو په هغه کې یې بیر ته شا تګ وکړ، خود انګریز د هڅو په اساس امان الله خان اړشو چې هیواد پریږدي. د افغانستان د خپلواکۍ او نجات تاریخ په کتاب کې چې جرنیل یار محمد خان وزیري لیکلی، وزیري صیب لیکي چې: زه هغه مهال د وزیرو، مسیدو، تڼیو.... د قومونو د څلور زرو سرتیرو قوماندان وم او د خپلواکۍ په جګړه دغو قومونو لویه ونډه اخیستي او ملي رسالت یې ترسره کړ. [3]
د امان الله خان وروسته سقاوي دور پیل شو، هیواد نهه میاشتې په تورتم کې پاتې شو، خپلسري هره خوا خواره وه. د ۱۹۲۹ کال د فبروري او مارچ میاشتې د سقاوي رژیم پرضد د لویو پاڅونونو میاشتې وې. امان الله خان په کندهار کې تیاری ونیو او په غزني راروان شو، له بلې خوا نادر خان د فرانسې څخه د هند له لارې د افغانستان جنوبي سرحدونو ( خوست ) ته را داخل شو. انګریز نه غوښتل چې امان الله خان بریالی شي، نو نادر خان ته یې اجازه ورکړه چې خپل پروګرام پرمخ یوسي. نادر خان د خوست او په عموم کې د جنوبي سمت د زلمو او مشرانو پرمټ مخ پر کابل راروان شو [4]. کابل ونیول شو، ارګ د جنوبي ولسونو پرمټ فتح شو، حبیب الله کلکانی له تېغه تېر کړای شو او د عمل په سزا ورسول شو، خو وروسته نادرخان او د هغې زوی ظاهرخان د لویې پکتیا ولسونه یوازې پرېښودل او دکتاتورانه سیاستونه یې غوره کړل.
حبیب الله کلکانی یو بې سواده سړی وو، غلاوې به یې کولې او کورونه به یې وهل، خو د اماني دورې په اداره کې د ټوپک څخه غلطه استفاده وکړه، لار یې ووهله او بیا وتښتیده او تر سرحد واوښت. دی تر دېره په پاړه چنار کې اوسیده او د چای دکان یې درلود، خو د انګریز تر څارنې لاندې وو، خو کله چې د امان الله خان پرضد د شینوارو بغاوت پیل شو، نو ده هم خپل کاروبار پرېښود او خوست ته راغی. ده چې کله په جوماتونو کې د پاچا پرضد د جهاد بیانونه واوریدل، نو د امان الله خان د نظام پرضد یې په مخالفت پیل وکړ.
 
[1] د افغانستان پر معاصر تاریخ یوه لنډه کتنه، ۱۶۳،۱۹۲مخونه.
[2] د افغانستان پر معاصر تاریخ یوه لنډه کتنه،۱۹۳مخ.
[3] د افغانستان د خپلواکۍ او نجات تاریخ. د یارمحمد خان وزیري یادښتونه.
[4] د افغانستان پر معاصر تاریخ یوه لنډه کتنه،۲۱۳مخ

د خوست ویب پاڼې سندریزې برخې ته ښه راغلاست

خوست ویبپاڼه په فيسبوک کې خوښ يې کړئ

اسلام او مذهب

اسلام اودښځو حقوق !

by عبدالصمد .بهير

د إمام سرخسي ژوند

by ژباړن: سيف الإِسلام إِسلامي

لنډې کېسې

د انسان د ژوند کیسه ؟

by ذ بیح الله شریفې
یو نفر په زنګله کې رووان وو چی یو ناساپه زمري ورپسی مڼډی وهلی خو دا نفر مخکی وو او زمری شاته دواړو مڼډی وهلی هم داسی په…

غبرګون / لنډه کیسه

by خوشال کونړي مزاروال
د خوشال کونړي مزاروال لیکنه جوار څڼه بمبل دي. د جومې(جمعې) شپه ده. بختوره په کور کې د ناچارې ورځې یوازې پاتې ده. مور یې…

خبرتیاوي ,غونډي او پيغامونه

فروري 19, 2016 1069

په بلجیم کې د مشاعرې خبرتیا!

by jawed ahmadzai
فروري 19, 2016 1070

دفاتحې خبرتیا !

by jawed ahmadzai

میړاني دي چې یادیږي

فروري 19, 2016 1188

مرحوم ډاکټر عبدالوکیل‏

by Shah Hussain Khuramzai
میړنی دی چی یادیږی. په افغانستان کی داسی یو واقعی خدمتګار چی ساری به یی نه وی او د ملک هر وګړی او هری کورنی ته یی تر…

دخوست کتابتون

د شعرونو برخه کې نوي او تازه شوي شعرونه

فروري 19, 2016

د پرګنو ژبې

by سمیع الدین افغاني
فروري 19, 2016

د ژوند بهیر

by سمیع الدین افغاني
فروري 09, 2016

تسلي

by ارواښاد غني خان با با
فروري 09, 2016

ژوند خو تله دي

by ارواښاد غني خان با با

راپـورونـه او مـرکې

نومبر 30, 2015 1680

دښاغلي سميع الدين افغاني سره ادبي مرکه / دمرکې لمړ ۍ برخه.

by سميع الدين افغاني
زرلښت ډاډکام-کله اوڅنګه مو په شاعري پيل وکړکه لمړنی شعرمو په يادوي هغه هم مونږ سره شريک کړئ سميع الدين افغاني : ما له…

تاریخ څه وایی

مئي 19, 2013 5881

پښتانه د ولس پیژندني له نظره

by د ارواښاد ډاکتر کبیر ستوري
(د ارواښاد ډاکتر کبیر ستوري له ناچاپه لیکنو څخه) د لیکلو نیټه: فبروري ۱۹۷۳ پښتانه په افغانستان کښې تر ټولو ستره ولسي…